Trupi e di: Ku shkenca takon urtësinë e lashtë (Pjesa 1)

Pyetja s'osht nëse trupi osht inteligjent, por nëse jemi gati me e ndëgju.

Ka një pyetje që del vazhdimisht në bisedat për shërimin, traumën dhe trupin. Duket si kuriozitet, por vjen prej një vendi ma të thellë: një vend që tashmë e di se diçka osht e vërtetë, dhe veç kërkon leje me i besu asaj njohjeje.

Pyetja osht: A e mbështet shkenca vërtet këtë lloj shërimi? A e kupton vërtet mjekësia trupin? Me fjalë tjera: a e di trupi diçka që shkenca tash po fillon me e matë?

Përgjigja osht po. Edhe jo. Edhe të dyja kanë rëndësi.

Shkenca dhe mjekësia e dinë qysh funksionon trupi, por kryesisht prej jashtë kah brenda. Traditat somatike, të paraardhësve dhe të mishëruara e njohin trupin prej brenda kah jashtë.

Më lejo me ta shpjegu ma qartë.

Çka dinë mjekësia dhe shkenca për trupin

Shkenca moderne sot pranon se trauma s'jeton veç në mendje. Ajo e ndryshon mënyrën qysh sistemi nervor reagon ndaj rrezikut, qysh flejmë, qysh frymojmë, qysh e ndjejmë trupin tonë. Nervi vagus, hormonet e stresit dhe frymëmarrja janë pjesë e sistemit që na bën me u ndje të sigurt ose të kërcënuem.

Dihet gjithashtu se stresi kronik na lë gjurmë në trup. Studiuesi Bruce McEwen e quajti këtë "ngarkesë alostatike": kur sistemi i stresit s'fiket kurrë plotësisht, me kohë kjo ndikon zemrën, imunitetin, metabolizmin, gjumin edhe trurin.

Ka edhe një fushë të tanë që studion qysh truri e ndjen trupin prej brenda: rrahjet e zemrës, frymën, barkun, tensionin. Kjo quhet interocepcion, dhe studiuesit e lidhin gjithnjë e ma shumë me ankthin, depresionin dhe vështirësi tjera të shëndetit mendor.

Edhe fascia, indi lidhës që i mbështjell muskujt, po studiohet ma shumë se kurrë. Disa kërkime laboratorike tregojnë se ajo ka qeliza që mundet me u tkurrë dhe me e ndryshu ngurtësinë e saj. Këto janë gjetje të hershme, kryesisht në laborator, por e hapin një derë interesante.

Kjo osht arsyeja pse ekzistojnë fusha si neuroshkenca, psikoneuroimunologjia, terapia e traumës dhe psikologjia somatike. Ato po tregojnë se trupi i mban gjurmët e përvojave tona. Dhe se rregullimi i sistemit nervor osht pjesë e rëndësishme e shërimit.

Dua me qenë e sinqertë edhe për diçka tjetër: biseda e ka vendin e vet. Terapitë e fokusueme në traumë, si terapia kognitive-sjellore, terapia e përpunimit kognitiv dhe ekspozimi i zgjatun, kanë mbështetjen ma të fortë shkencore për PTSD. Por shumë njerëz e ndjejnë se veç me kuptu s'mjafton, dhe se trupi ka nevojë me u përfshi në proces. Puna somatike i flet pikërisht kësaj nevoje.

Pra shkenca po arrin. Ngadalë. Me kujdes. Duke e matë atë që mundet me u matë.

Çka shkenca s'e di plotësisht (ende)

Shkenca ende e ka vështirë me ndjesinë delikate, me intuitën, me energjinë dhe praninë. E ka vështirë me sigurinë relacionale, mënyrën qysh një sistem nervor riorganizohet në praninë e një njeriu tjetër. E ka vështirë me vetëdijen që lëviz nëpër inde.

Jo sepse këto gjana janë joreale, por sepse përjetohen, e s'maten lehtë.

Prapë, ka fillime. Në një studim të njohun, gratë që e mbanin dorën e bashkëshortit gjatë një kërcënimi të lehtë (rrezikut të një goditjeje të vogël elektrike) kishin ma pak aktivitet në zonat e trurit që lidhen me kërcënimin, se sa kur e mbanin dorën e një të panjohuni ose s'mbanin dorë fare. Osht një studim i vogël, me 16 gra. Por osht një dritare e vogël kah diçka që trupi e ka ditë gjithmonë: prania e sigurt e dikujt tjetër na qetëson.

Shkenca pyet: Qysh mundemi me e deshmu këtë?

Trupi pyet: A mundesh me e ndje këtë?

Gjuhë të ndryshme. E njëjta e vërtetë.

Ku urtësia e lashtë ishte përpara

Shumë përpara MRI-ve dhe modeleve të sistemit nervor, traditat e dinin. E dinin se frymëmarrja e ndryshon vetëdijen. Se prekja e riorganizon shpirtin. Se siguria shëron ma shpejt se forca. Se energjia e ndjek vëmendjen. Se trupi lëshohet kur ndihet i sigurt.

S'e quanin fascia ose ton vagal. E quanin forcë jetësore, shpirt, kujtim. Gjuha ishte ndryshe, por njohja ishte e saktë në mënyrën e vet.

E vërteta e ndershme

Mjekësia osht e shkëlqyeshme për urgjenca, infeksionet, kirurgjia dhe riparim strukturor. Shpëton jetë. Ka rëndësi.

Puna somatike dhe e mishërueme mundet me qenë shumë e vlefshme për traumën, plagët e lidhjes, tensionin kronik, dhimbjen emocionale dhe me e rikthy sigurinë dhe gjallërinë. Ajo i kthen jetës ngjyrë. Edhe ka shumë rëndësi.

Dhe dua me qenë e sinqertë me ju: kërkimet në këtë fushë janë ende të reja. Një studim i kontrolluem me Somatic Experiencing tregoi përmirësim të simptomave të PTSD krahasuar me grupin që priste për trajtim. Një rishikim i vitit 2021 e përshkroi evidencën si premtues. Edhe disa ide shumë popullore, si teoria polivagale, sot kritikohen seriozisht nga shkencëtarët. Kjo s'e zvogëlon përvojën tande. Veç na kujton me fol me përulësi.

S'janë armiq. Janë të paplota pa njëra-tjetrën. Dhe puna somatike s'e zëvendëson mjekun apo psikoterapeutin kur ke nevojë për ta.

Diçka e rëndësishme për ty

Pyetja që po e bon s'vjen veç prej kuriozitetit. Vjen prej një vendi ma të thellë, që tashmë e di se trupi osht i mençur, dhe do me pasë siguri se kjo njohje osht e vlefshme.

Osht.

Trupi yt s'ka nevojë për leje prej shkencës për me qenë inteligjent. Shkenca po e mëson ngadalë atë që trupat e kanë ditë gjithmonë.

Nëse do me e eksploru këtë bashkë, mundesh me rezervu një seancë, në Prishtinë, në Tiranë ose online. E nëse do me fillu vetë, n'shpi, udhëzuesi im "Shërimi nga Brenda" osht një hap i parë.

Me gjithë zemër,
Jona

Kjo osht Pjesa 1 e një serie me dy pjesë. Gati me e eksploru qysh trupi vërtet shërohet?

Vazhdo në Pjesën 2: Si shërohet trupi →

Lexo edhe:

Ky shkrim osht reflektim personal dhe informacion i përgjithshëm. S'osht këshillë mjekësore dhe s'e zëvendëson ndihmën e mjekut, psikologut ose psikiatrit. Nëse je në krizë ose ke mendime me e lëndu veten, kontakto menjëherë shërbimin e urgjencës.