Shërimi somatik në Kosovë: Pse gjithnjë e ma shumë njerëz po i kthehen trupit

Kur e nisa këtë punë në Prishtinë, shumë njerëz më pyetshin: “Somatike? Çka osht kjo?” Sot pyetja po ndryshon. Ma shumë njerëz vijnë e më thonë: “E kam provu me fol, e kam kuptu pse ndihem kështu, po trupi prapë s’po e lëshon.”

Ky osht momenti kur shërimi somatik në Kosovë fillon me pas kuptim. Në këtë shkrim po du me ta tregu çka osht, pse po flitet gjithnjë e ma shumë për të këtu te ne, çka ndodh realisht në një seancë, dhe qysh me e dallu praktikuesin e duhur.

Çka osht shërimi somatik?

Fjala “soma” në greqisht do me thanë “trup”. Shërimi somatik osht një qasje që punon me trupin, jo veç me mendimet.

Ideja osht e thjeshtë: kur kalojmë diçka që na frikëson ose na tejkalon, trupi reagon. Zemra rreh ma shpejt, muskujt shtrëngohen, fryma ndalet. Nëse ajo përvojë s’mundet me u përfundu, nëse s’kemi pasë mundësi me ikë, me u mbrojt ose me qajtë, ajo energji mundet me mbetë e “ngecun” në sistemin nervor.

Peter Levine, themeluesi i metodës Somatic Experiencing, e pa këtë te kafshët. Pas një rreziku, ato dridhen, marrin frymë thellë dhe kthehen në qetësi. Ne njerëzit shpesh e ndalojmë këtë proces: e mbajmë veten, e shtrëngojmë, vazhdojmë përpara. Puna somatike i jep trupit hapësirë me e përfundu atë që s’mundi me e përfundu më parë.

Pse po rritet tash, këtu te ne?

Kemi bartë shumë

Historia jonë s’osht e lehtë. Pas luftës së vitit 1999, një studim i CDC-së bashkë me psikiatrin kosovar Ferid Agani gjeti që rreth 17 për qind e të rriturve shqiptarë në Kosovë kishin simptoma të stresit post-traumatik. Këto përvoja s’jetojnë veç në kujtesë. Ato ndikojnë në mënyrën si marrim frymë, si flemë, si reagojmë kur dikush e ngre zanin. (Për këtë kam shkru ma gjatë te Trauma në Ballkan.)

Ndihma s’osht gjithmonë afër

Në gusht 2026, UNICEF-i dhe Instituti i Psikologjisë i Universitetit të Prishtinës publikuan një hartim të shërbimeve të shëndetit mendor për fëmijë dhe të rinj në Kosovë. Gjetën që shërbimet janë të shpërndara e të vështira për familjet, që shërbimet e specializuara publike janë kryesisht në Prishtinë, dhe që shumë shkolla s’kanë mjaftueshëm mbështetje psikologjike. Kur ndihma s’osht e lehtë me u gjet, njerëzit fillojnë me kërku rrugë të tjera.

Po ndryshon mënyra si flasim

Për shumë kohë, me pas nevojë për ndihmë ka qenë turp. Sot, sidomos te brezi i ri, kjo po ndryshon ngadalë. Pyetja po kalon prej “Çka nuk shkon me mua?” te “Çka më ka ndodh, e qysh mundem me u shëru?” Ky ndryshim i vogël në fjalë osht ndryshim i madh në zemër.

Çka ndodh në një seancë somatike?

Shumë njerëz kanë frikë se do t’u duhet me tregu krejt historinë e tyne, ose me rijetu gjanat ma t’vështira. Jo. Puna somatike e mirë shkon ngadalë dhe me butësi.

Në seancat e mia në Prishtinë, Tiranë dhe online, zakonisht:

Fillojmë me siguri. Flasim pak për atë çka po kalon dhe çka po don me ndryshu. S’ke pse me tregu ma shumë se sa don.
E kthejmë vëmendjen te trupi. Ku po e ndjen tensionin? Si osht fryma? Çka ndodh kur e prek një temë të caktuar?
Punojmë me frymë, lëvizje e prekje të lehtě, gjithmonë me lejen tande.
I japim trupit kohë me lëshu. Ndonjëherë kjo vjen si dridhje, si lot, si një frymë e thellë, ose thjesht si qetësi.
Mbyllim me tokëzim, që të dalësh prej seancës e qetë dhe e pranishme.

Nëse do me ditë ma shumë, kam shkru edhe Si të përgatitesh për seancën e parë.

A ka dëshmi shkencore?

Dua me qenë e sinqertë: kërkimet për puna somatike janë ma të reja se ato për terapitë klasike. Po ka shenja premtuese. Në një studim të vitit 2017, 63 të rritur me PTSD u ndanë rastësisht në dy grupe. Ata që morën 15 seanca të Somatic Experiencing patën ulje të ndjeshme të simptomave të traumës dhe të depresionit, krahasuar me ata që pritën. Një përmbledhje e vitit 2021 i quan rezultatet premtuese, po thotë që duhen studime ma të mëdha.

Puna somatike s’e zëvendëson psikoterapinë. Shpesh punojnë ma mirë bashkë.

Qysh me e zgjedh praktikuesin e duhur

Sa ma shumë rritet interesimi, aq ma shumë ka njerëz që ofrojnë “shërim”. Prandaj, kqyr këto gjana:

Trajnimi. Ku ka mësu? Me kë? Sa kohë?
Praktika personale. A e ka bo vetë këtë punë me veten?
Kufijtë. A të pyet para se me të prek? A e respekton “jo”-në tande?
Ritmi. A të shtyn me shku shpejt, apo të lë me shku me ritmin tand?
Premtimet. Kujdes nga kush të premton shërim të shpejtë ose rezultate të garantuara.

Dhe ma e rëndësishmja: si ndihesh pranë tij ose saj? Trupi yt e di shpesh para mendjes.

Kah po shkojmë

Unë besoj që e ardhmja e shërimit në Kosovë do të jetë ma e lidhur me trupin dhe ma e informuar për traumën. Jo si diçka e huaj që e kemi marrë prej diku tjetër, po si kthim te diçka që gjyshet tona e kanë ditë: me u ndalë, me marrë frymë, me u mbajt.

Ky osht vetëm fillimi.

Nëse po të thërret kjo rrugë

Nëse po e ndjen që je shkëputë prej trupit, që po bart diçka që s’po lëshon, ose thjesht je kureshtare me e provu, unë jam këtu. Mbaj seanca në Prishtinë, në Tiranë dhe online.

Rezervo një seancë ose më shkruaj. Fillojmë bashkë, ngadalë.

Me gjithë zemër,
Jona

Lexo edhe:

Ky shkrim osht për informim dhe frymëzim. S’e zëvendëson ndihmën mjekësore ose psikologjike.

Burime